Kleur (be)grijpen

In deze tweede BeeBlog over kleur kijken we een beetje dieper. De aspecten die een rol spelen bij de keuze en beoordeling van kleur bijvoorbeeld. Maar ook de verschillen tussen de sexen en andere doelgroepen zijn factoren. Nog maar te zwijgen over de communicatie over kleur en hoe alle beschreven factoren een rol (kunnen) spelen bij het ontstaan van verwarring. Maar daarover meer in de volgende blog. Vandaag #2:

Kleur (be)grijpen

Een opmerking die misschien een open deur intrapt: kleur bestaat alleen bij de gratie van licht. Geen licht, geen kleur. Licht speelt daarom een grote rol bij kleurkeuze en -beoordeling maar er is een fysiologisch aspect dat dieper gaat en dat zijn je hersenen.

Onze grijze massa heeft de (on)hebbelijkheid om alles wat de ogen zien te ijken op wit. Omdat we weten dat ‘iets’ dat we zien ‘wit’ is, wordt de rest van het beeld daarop aangepast. Een voorbeeld: in de winter is daglicht blauw maar we ‘weten’ dat verse sneeuw wit is. Je hersenen ijken op die kennis en geven de sneeuw als wit weer, inclusief de rest van het beeld. Je krijgt een plaatje voorgeschoteld zonder blauwzweem die er feitelijk wél is.

Klinkt ongeloofwaardig maar je kunt het zelf testen. Een digitale camera werkt qua ijking van het licht ongeveer hetzelfde met de instelling ‘automatische witbalans’. Maak een foto van een winterlandschap, vervolgens maak je dezelfde foto met de witbalans uitgeschakeld en laat je verrassen door het verschil. De foto zonder de automatische witbalans geeft het licht en de kleuren weer zoals die werkelijk zijn.

Als we het voorgaande beseffen dan hebben we het juiste uitgangspunt om op de meer ‘grijpbare’ factoren in te gaan. Wat speelt er, behalve dat onze hersens ons bedonderen, allemaal een rol bij het kiezen en beoordelen van kleur.

Andere beïnvloedende factoren, technisch

Eerst maar eens de meer technische aspecten. Waar kijk je naar? Een beeldscherm? Print? Welke print; papier, krant, buitenreclame, plastic draagtas? En kijk je binnen of buiten?

Ieder beeldscherm geeft kleuren anders weer. Niet alleen door de technische mogelijkheden of beperkingen van het scherm maar ook de instellingen en de lichtomstandigheden spelen een rol als je naar kleur of beeld kijkt.

Dan het verschil tussen beeldscherm en geprint eindresultaat. De weergave van door licht weergegeven kleuren (additieve kleuren, via scherm geprojecteerde kleur) is vele malen groter dan door druk weergegeven kleuren (substratieve kleuren, via printmedium gereflecteerde kleuren). Nog maar te zwijgen van de verschillen in materialen waarop geprint wordt: een kleur in krantendruk is vele malen fletser dan diezelfde kleur in een magazine of op een poster of folie. En dan is er nog zoiets als dat die kleur als opbouwwaarden in CMYK wordt geprint of als PMS- of RAL wordt toegepast.

Een gekozen kleur kan daarom door al deze factoren en onder verschillende omstandigheden een behoorlijk andere kleurtint opleveren dan het uitgangspunt.

Andere beïnvloedende factoren, menselijk

Ieder mens kijkt en ervaart kleur individueel (de associaties!) maar er zijn ook bewezen grote gemene delers voor verschillende groepen mensen. Zonder te willen generaliseren:

Vrouwen hebben een voorkeur voor pastels, kleuren die met wit gemengd worden, mannen mixen liever wat zwart bij de kleur. Mensen uit Aziatische en Afrikaanse landen hebben een voorkeur voor fellere kleuren. Culturele, historische en sociale achtergronden geven sturing aan voorkeuren bij veel bevolkingsgroepen (het groene Ierland, het Nederlandse oranjegevoel). Kinderen worden (onbewust) aangetrokken door oranje. In sommige culturen staat groen voor geluk en voorspoed maar alleen in combinatie met goud. In de meeste westerse landen is zwart de rouwkleur terwijl dat in Japan wit is. Zoveel mensen, zoveel verschillen en smaken.

The battle of the sexes

Binnen die groepen mensen zijn er nog wat andere factoren die een rol spelen. Als voorbeeld hier het verschil tussen mannen en vrouwen. The battle of the sexes die eigenlijk geen gevecht is maar verschillen weergeeft, gebaseerd op biologische, psychologische en fysiologische verschillen.

Feit: vrouwen zijn gevoeliger voor kleur en ook kritischer in het beoordelen ervan. Als een vrouw een kledingstuk of ander voorwerp wil aanschaffen op kleurkeuze loopt ze altijd naar het daglicht. Intuïtief voelen vrouwen aan dat alleen daglicht de kleur op de juiste manier weergeeft. Daar hoeven ze geen kleurenleer of kleurpsychologie voor gestudeerd te hebben, het gebeurt vanzelf. Vrouwen kiezen in het algemeen en bij voorkeur kleuren die iets minder verzadigd of hard zijn.

En een fysiologisch feit: nachtblindheid komt bij vrouwen relatief vaker voor dan bij mannen. Als daglicht verdwijnt is het oog (hersens) aangewezen op contrastverschillen tussen licht en donker omdat kleur ontbreekt en daar wordt de kracht van de vrouwelijke kleurbeoordeling bij het waarnemen van de omgeving meteen een stuk minder.

Mannen zijn daarentegen over het algemeen iets lomper. Ik chargeer even: blauw is blauw. OK, je hebt lichtblauw en donkerblauw en nog wat kleurverschillen daar tussenin maar dat is het dan ook wel.

Zonder dollen, mannen letten minder dan vrouwen op kleurnuances en mengen kleur bij voorkeur met zwart zodat kleuren iets robuuster worden.

Een handicap bij een grote groep mannen? Kleurenblindheid. Ongeveer 12 procent van alle mannen hebben een bepaalde vorm van kleurenblindheid. Dat is nogal een slok op een borrel als dat je doelgroep is en je in je boodschap met bepaalde contrasterende en complementaire kleuren moet werken. De kans dat de boodschap niet overkomt of onleesbaar wordt voor deze groep is behoorlijk groot. Een factor waar je absoluut rekening mee moet houden en wat gelukkig ook steeds meer gebeurt. Een mooi voorbeeld: bij verkeersborden die opgebouwd zijn uit rood en blauw (zoals parkeerverboden) staan die kleuren tegen elkaar. Bij de borden die vernieuwd worden, worden de kleuren gescheiden door een witte lijn.

Het mag duidelijk zijn, er zijn veel factoren die een rol spelen bij het kiezen van de juiste kleur en in de uitvoering en het beleven ervan. De meest interessante (en complexe) factor behandelen we in de volgende blog: als twee personen over kleur praten, elk vanuit hun eigen beleving, ervaring en kennis.

Bij Bee in Media grijpen we kleur bij de kladden. Wij maken kleur begrijpelijk, de juiste partner voor al je wensen qua vormgeving én uitvoering!

Volgende keer, in BeeBlog #3:

‘Denk objectief en doe dat nou niet’. Haal de subjectiviteit uit de communicatie over kleur en wat betekent ‘Toscaanse zomeravond’?

Wim Hanssen

wim@beeinmedia.nl